Home / Học tập / Ngữ văn lớp 11 / Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo đạt điểm cao

Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo đạt điểm cao

Đề bài: Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo

Bài làm

Văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930- 1945 có rất nhiều tên tuổi nổi tiếng, được coi là đỉnh cao như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan,… Xuất hiện trên văn đàn với truyện ngắn Chí Phèo (1941), Nam Cao đã ngay lập tức khẳng định được tên tuổi của mình với một cốt truyện và nội dung hoàn toàn mới. Nếu như những tác phẩm khác là tiếng kêu cứu đói thì ở những tác phẩm của Nam Cao, ta lại thấy được tiếng kêu cứu lấy nhân phẩm của những con người đàn bị cái đói làm cho thui chột, hủy diệt. Tiếng kêu cứu ấy đã được Nam Cao gửi gắm qua hình tượng Chí Phèo.

Phân tích nhân vật Chí Phèo cũng chính là ta phân tích bi kịch của Chí. Cuộc đời Chí Phèo gồm hai bi kịch tiếp nối mà trước hết, đó là bi kịch đánh mất mình. Xuất thân là một người lương thiện nhưng hoàn cảnh xã hội loạn lạc, tha hóa đã biến Chí thành con quỷ dữ lãng Vũ Đại. Ngay từ khi mới sinh ra, Chí Phèo đã bị bỏ rơi trong một chiếc lò gạch cũ, rồi Chí bị đem cho, đem bán từ tay người này sang tay người khác, vất vả, cực nhọc hết nhà này đến nhà kia. Đến tuổi trưởng thành, Chí làm canh điền cho nhà Bá Kiến- một tên địa chủ cường hào lọc lõi khét tiếng gian hùm. Trong làng Vũ Đại, Chí là một thằng "cùng hơn cả một thằng cùng", nhưng hắn lương thiện. Hắn hiền như đất và cũng từng mơ có một cuộc sống bình dị, "chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải. Chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm". Hắn muốn sống bằng chính sức lao động của mình. Hắn cũng giàu lòng tự trọng, không thích những cảm giác nhục dục thấp hèn. Một người con trai ở tuổi hai mươi không phải là gỗ đá, nhưng khi bị bà Ba gọi vào bóp chân, hắn chỉ thấy nhục.

Vốn là con người lương thiện như thế nhưng chính chế độ thực dân phong kiến đã tha hóa Chí. Chỉ một thoáng ghen tuông, cụ Bá đã đẩy Chí Phèo vào tù, và sau bảy, tám năm, nhà tù thực dân đã giết chết phần lương thiện trong Chí biến hắn thành một kẻ lưu manh, mất cả nhân hình lẫn nhân tính. Trở về làng sau gần mười năm ở tù, không ai còn nhận ra hắn. Gương mặt với những vết sẹo chằng chịt giống gương mặt của một con vật lạ, "cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen và rất cơng cơng, hia mắt gườm gườm trông gớm chết!". Đó không còn là gương mặt Chí, gương mặt của một con người nữa. Không chỉ cào xé nhân hình, xã hội thực dân còn nhuộm đen nhân tính của Chí. Ngày đầu tiên ở tù về, hắn đã ra quán uống rượu từ sáng tới chiều, nói toàn giọng uống máu người không tanh. Rồi hắn vác dao đến nhà Bá Kiến muốn trả thù. Nhưng thù không trả được, hắn lại trở thành tay sai của Bá Kiến. Từ đó, hắn biến thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Chí Phèo đã tha hóa theo cái xã hội thực dân nửa phong kiến thối nát, tàn bạo. Để tồn tại, hắn phải gây gổ, cướp giật, ăn vạ. Muốn thế thì phải liều, phải mạnh. Mà để mạnh, hắn không còn cách nào khác ngoài tìm đến rượu. Rượu vào, hắn say và nhờ đó, hắn mới liều. Thế là Chí triền miên trong những cơn say. Hắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say, uống rượu trong lúc say để rồi say mãi, say vô tận. Những cơn say không cỏ điểm dừng khiến hắn làm tất cả những gì người ta sai hắn làm, những việc tàn bạo, vô nhân tính mà một con người sẽ không bao giờ dám làm. Hắn đã phá vỡ bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của biết bao con người lương thiện. Trước những tàn nhẫn của xã hội thực dân nửa phong kiến, Chí Phèo không chịu nhẫn nhục, cũng không chịu vùng lên dành lại cuộc đời lương thiện. Hắn đã phản ứng lại, nhưng đấy lại là sự phản ứng tiêu cực, không có phương hướng nên đã bị những kẻ xảo quyệt như Bá Kiến lợi dụng. Triền miên trong những cơn say, Chí không thể quay đầu, hắn ngày càng trượt sâu vào vực thẳm tội lỗi. Hắn trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại và rơi vào một bi kịch đầy nghịch lý: vừa là nạn nhân của giai cấp thống trị, vừa là tội nhân của những người dân làng Vũ Đại. Trở thành quỷ dữ, Chí Phèo bị loại ra khỏi xã hội loài người. Ai có thể kết giao với một kẻ quanh năm suốt tháng chỉ triền miên trong những cơn say mà đập làng phá xóm, chém người đốt nhà. Mọi người đều sợ hãi hoặc chán ghét hắn. Họ tránh mặt hắn hết mức có thể. Hắn sống một mình ở ngoài rìa đê, hắn ngật ngưỡng “vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi”. Hắn chửi không phải vì hắn oán hận ai, căm ghét ai, đằng sau dáng đi ngật ngưỡng và tiếng chửi lảm nhảm ấy là một linh hồn đau khổ muốn giao tiếp với đồng loại mà không được. Hắn chửi, nhưng cả làng Vũ Đại không ai lên tiếng, không ai thèm chửi nhau với hắn. Lời của hắn rơi vào sự im lặng đến đáng sợ. Đáp lại hắn chỉ có ba con chó dữ: Một thằng say với ba con chó dữ mà ầm ĩ cả làng. Từ một người lương thiện, Chí Phèo bị tha hóa thành quỷ dữ, bị loại khỏi xã hội loài người.

Xem thêm:  Phân tích giá trị nhân đạo trong tác phẩm Vợ nhặt

phan tich hinh tuong nhan vat chi pheo - Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo đạt điểm cao

Phân tích hình tượng nhân vật Chí Phèo

Nhưng cũng chính từ trong hoàn cảnh ấy, Chí đã thức tỉnh lương tâm, muốn làm người lương thiện. Tiếc thay, hắn lại chết thảm khốc trước ngưỡng cửa trở lại làm người. Điều gì có thể khiến một con quỷ dữ như hắn thức tỉnh khỏi những cơn say triền miên kéo dài? Như một sự sắp đặt của tạo hóa, Thị Nở- người đàn bà xấu xí ma chê quỷ hờn, ngẩn ngơ như những người đần trong truyện cổ tích- xuất hiện trong cuộc đời của Chí Phèo, chính là người đã thức tỉnh lương tâm Chí, đánh thức khát vọng muốn được làm người lương thiện đã ngủ quên từ lâu. Trong truyện ngắn Chí Phèo, Nam Cao đã khắc họa lại mối quan hệ giữa Chí Phèo- Bá Kiến và Chí Phèo- Thị Nở. Nếu quan hệ giữa Chí Phèo với Bá Kiến lí giải quá trình tha hóa của Chí thì mối quan hệ của Chí Phèo và Thị Nở lại diễn tả một cách sâu sắc quá trình thức tỉnh của hắn. Trong cả làng Vũ Đại, Thị Nở là người duy nhất không sợ Chí Phèo. Thị vẫn qua ngõ nhà hắn ra sông gánh nước; thỉnh thoảng lại sang nhà hắn xin lửa,… Là do thị ngẩn ngơ, thị không biết sợ hắn như người ta sợ và tránh hắn, nhưng như vậy lại có nghĩa là thị còn quan hệ và tiếp xúc với hắn như một con người. Trong một đêm trăng lên cao ướt nước, Chí Phèo trở về trong một cơn say, hắn đã gặp Thị Nở nằm ngủ dưới gốc chuối. Và chúng đã đến với nhau. Hết sức hồn nhiên và hoang dã. Nam Cao đã đặc biệt quan tâm đến diễn biến tâm lý của Chí Phèo sau cuộc gặp gỡ ấy. Lần đầu tiên trong cuộc đời triền miên, những cơn say của mình, Chí Phèo đã thức tỉnh: “lòng mơ hồ buồn”, hắn bắt đầu nghe thấy những âm thanh của cuộc sống ngoài kia: “tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá! Có tiếng cười nói của những người đi chợ. Anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá”. Với cảm giác vừa lạ lẫm vừa ấm áp, hắn lại chợt thấy buồn vì cho đến ngày hôm nay, hắn mới tỉnh khỏi cơn say triền miên để nhận ra những âm thanh của cuộc sống mà hôm nào cũng có. Hắn thốt lên đầy luyến tiếc: “Chao ôi là buồn!”. Từ đó, hắn nhớ lại những ước mơ bình dị, lương thiện của một thời trai trẻ, ước mơ được sống một cuộc sống bình yên, giản dị, được sống bằng sức lao động chân chính của mình. Và lần đầu tiên trong cuộc đời, hắn đã ý thức được về bản thân mình: già nua, ốm đau và cô độc. Hắn biết bản thân trong mắt người làng là một con quỷ dữ, một con quỷ cô độc đáng thương sợ nhất nỗi cô độc. Có lẽ, Chí Phèo chưa hoàn toàn là một con quỷ dữ. Trong sâu thẳm tâm hồn hắn vẫn là tia sáng le lói của nhân phẩm mà cuộc gặp gỡ với Thị Nở đã làm cho nó bừng sáng lên.

Xem thêm:  Phân tích đoạn trích Lẽ ghét thương (trích Truyện Lục Vân Tiên) của Nguyễn Đình Chiều

Đánh thức khát vọng lương thiện của Chí Phèo, chi tiết “bát cháo hành” đã xây nên hy vọng trong Chí. Hy vọng được trở lại làm người lương thiện: “Thị có thể sống yên ổn với hẳn thì sao người khác lại không thể được. Họ sẽ thấy rằng hắn cũng có thể không làm hại được ai”. Họ sẽ nhận Chí vào cái xã hội bằng phẳng thân thiện của những người lương thiện. Thoạt đầu, khi nhận được bát cháo hành của Thị Nở, Chí ngạc nhiên lắm vì đây là lần đầu tiên Chí được một người đàn bà yêu thương, chăm sóc. Lần đầu tiên hắn được người ta cho ăn một bữa tử tế chứ không cần phải đi cướp miếng ăn của người khác bằng những liều lĩnh đáng sợ trong cơn say triền miên. Bởi thế, hắn ngạc nhiên và bắt đầu xúc động. Nỗi xúc động chân thành khiến hắn rưng rưng nước mắt. Bát cháo hành đạm bạc, tưởng chừng như là vô vị đối với Chí Phèo lại thơm và ngon vô cùng: “Trời ơi, cháo mới thơm làm sao! Chỉ khói xông lên mũi cũng đã làm người nhẹ nhõm”, vậy mà trong suốt quãng đời hơn 40 năm của mình, Chí mới được nếm mùi vị cháo, mới được hưởng tình yêu thương. Chính hương vị của bát cháo hành đã khiến Chí ăn năn, trong lòng hắn diễn ra những cảm xúc lần đầu tiên xuất hiện. Hắn vừa vui, vừa buồn. Thị Nở đã bù đắp cho hắn những tình cảm mà hắn chưa bao giờ được biết- tình yêu, tình bạn, thậm chí là tình mẫu tử,…- những tình cảm mà trước đây là vô cùng xa xỉ đối với hắn. Có lẽ vì thế mà “hắn thấy lòng thành trẻ con”. Chí muốn làm nũng với thị như với mẹ. Chính tình yêu của Thị Nở đã gieo vào lòng Chí Phèo một hy vọng được trở lại làm người lương thiện, khiến cho hắn trông thật hiền, tâm hồn hắn ngập tràn hy vọng. Lúc này, ai dám bảo hắn là cái thằng Chí Phèo hàng ngày bê bết trong cơn say, vẫn thường đập đầu rạch mặt ăn vạ, phá làng phá xóm. Cánh cửa hy vọng vừa hé mở đã bị đóng sầm lại ngay trước mắt hắn với sự xuất hiện của bà cô Thị Nở. Bà ngăn cấm cháu mình không được qua lại với “một thằng không cha”, một thằng “chỉ có một nghề là rạch mặt ra ăn vạ”. Bà thấy nhục nhã vô cùng, hay bất kì ai là người làng Vũ Đại, biết đến Chí Phèo đều sẽ cảm thấy như thế và hành động như thế. Bà cô Thị Nở chính là hiện thân cho những định kiến của người dân làng Vũ Đại đã quen coi Chí Phèo là con quỷ dữ. Họ không chịu đón nhận Chí trở về. Hắn thất vọng. Thế rồi, đau buồn hơn, Thị Nở cũng quay lưng lại với Chí. Vì thị, suy cho cùng vẫn chỉ là một người ngẩn ngơ. Thị chẳng thể suy nghĩ phức tạp, thị chỉ nghe theo lời bà cô của thị, và cho đến cuối cùng, thị lại là người trút hết tất cả những lời phũ phàng, cay nghiệt của bà cô, những định kiến của cả làng Vũ Đại vào Chí. Rồi thị bỏ đi, bỏ lại hắn với nỗ lực nắm lấy tay thị giữ lại như cố gắng cuối cùng. Hắn níu kéo thị như níu lấy tia hy vọng mỏng manh cuối cùng mang hắn trở về với xã hội loài người. Nhưng thị đã đẩy hắn, dứt khoát mà cắt đứt, giọt tình thương hiếm hoi cuối cùng thị dành cho hắn đã cạn khô. Chí Phèo ngã vào vực sâu tuyệt vọng. Hắn về nhà uống rượu, nhưng kì lạ là lần này, hắn không say. Càng uống lại càng tỉnh, càng tỉnh lại càng buồn, hắn muốn quên đi thực tại phũ phàng nhưng lại không thể. “Hắn ôm mặt khóc rưng rức”. Chí không thấy hơi rượu, chỉ thấy thoang thoảng mùi cháo hành, cái hương vị của tình yêu mà dù chỉ được hưởng một lần cũng làm hắn không sao quên được. Uống mãi rồi hắn cũng say đến mềm nhũn cả người. Thế là hắn xách dao đến nhà Bá Kiến. Trong cơn đau khổ và tuyệt vọng, Chí đã nhận rõ tội ác của Bá Kiến, nhận ra ai là kẻ khiến mình rơi vào bước đường này. Chính Bá Kiến đã cào nát nhân hình, nhuộm đen nhân tính của Chí Phèo. Chính Bá Kiến đã không cho Chí Phèo được trở lại làm người lương thiện. Chí vung dao giết chết Bá Kiến như một hành động lấy máu rửa thù. Giết chết Bá Kiến, Chí Phèo quay lại tự kết liễu đời mình. Thoạt đầu, ta sẽ cho rằng đó là một hành động khá mâu thuẫn và khó hiểu, nhưng rồi khi ngẫm lại, ta sẽ nhận ra. Chí Phèo khao khát làm người lương thiện, cái khao khát ấy mãnh liệt đến nhường nào có lẽ bạn đọc đều đã cảm nhận được. Thế nhưng một con người lương thiện có thể cầm dao đâm chết người khác sao? Chí biết điều đó là không thể, nhưng Chí vẫn làm thế, bất chấp hy vọng được trở lại làm người lương thiện đã vụt tắt ngay trước mắt, bởi Bá Kiến chính là kẻ khiến Chí Phèo lâm vào bước đường cùng này. Giết Bá Kiến cũng đồng nghĩa với việc hắn không thể trở lại là một con người lương thiện, nhưng hắn giờ đã thức tỉnh, lương tâm không cho phép hắn tiếp tục là một con quỷ dữ nữa. Hắn tự kết liễu cuộc đời mình, bởi hắn biết mình đã trượt dốc quá xa, đã phạm quá nhiều tội lỗi với người dân làng Vũ Đại. Món nợ ấy biết trả bao giờ cho xong để Chí có thể thanh thản sống như một con người thực sự: “Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này?”. Những vết sẹo chằng chịt trên mặt hắn là dấu vết của tội lỗi không dễ gì xóa sạch, những tội lỗi đã ngăn cản hắn trở về với xã hội của người lương thiện. Chí Phèo đã chết một cách thảm khốc ngay trước ngưỡng cửa trở lại làm người.

Xem thêm:  Làm sáng tỏ lối sống của Nguyên Công Trứ bài thơ Bài ca ngất ngưởng

Thành công của truyện ngắn nói chung và nhân vật Chí Phèo nói riêng có sự đóng góp quan trọng của những giá trị nội dung và nhân đạo sâu sắc. Tác phẩm đã phản ánh được mâu thuẫn cơ bản nhất trong xã hội nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Đó là mâu thuẫn giữa người nông dân lao động bị áp bức- Chí Phèo và giai cấp thống trị- Bá Kiến. Phản ánh một quy luật mang tính quy luật trong xã hội, Nam Cao đã thể hiện lại hiện thực này qua kết cấu vòng tròn của truyện: Chừng nào xã hội còn vô nhân đạo thì chừng đó vẫn còn những hiện tượng Chí Phèo, vẫn còn những người lao động do bị áp bức quá nặng nề mà phản ứng lại một cách tiêu cực bằng con đường lưu manh hóa. Chí Phèo tuy đã không còn nhưng vẫn còn đứa con trong bụng Thị Nở, Bá Kiến tuy đã chết nhưng vẫn còn Lí Cường, còn phe cánh Đội Tảo, làng Vũ Đại hay tất cả những ngôi làng Việt Nam thời kì trước Cách mạng ấy vẫn sẽ còn những kẻ thống trị tàn bạo và còn những hiện tượng Chí Phèo. Không chỉ phản ánh hiện thực phũ phàng, tàn khốc, tác phẩm còn là tiếng nói thương cảm của nhà văn Nam Cao đối với bi kịch một đời người- bi kịch muốn làm người mà không được. Cái chết thảm khốc của Chí Phèo chính là bản cáo trạng đối với xã hội lúc bấy giờ- cái xã hội vô nhân đạo đã đẩy một con người lương thiện vào bước đường cùng và cuối cùng lại không cho hắn quyền được trở lại làm con người lương thiện như trước đây hắn vốn đã từng. Người đã chết, chỉ còn bản chất, lương tâm và khát khao được trở lại làm người lương thiện của hắn là còn mãi. Nhà văn đã phát hiện, đề cao và ca ngợi khát vọng mãnh liệt ấy của Chí Phèo và cũng là của người lao động thời kì thực dân nửa phong kiến. Ông tin vào sức mạnh ấy, sức mạnh của nhân tính, sức mạnh đã làm thay đổi một con quỷ dữ như Chí, đưa hắn trở về với một lương tâm thức tỉnh dù đã muộn màng.

Nhân vật Chí Phèo đã trở thành một hình tượng nghệ thuật bất hủ trong nền văn học Việt Nam. Vượt lên trên lối kết thúc có hậu thường thấy trong văn học truyền thống, Nam Cao đã để cho tác phẩm của mình một cái kết mở, phảng phất nỗi đau thương ám ảnh. Cái kết tưởng chừng như đã kết thúc mà hóa ra lại là bỏ lửng ấy như một dấu chấm lửng nhà văn đặt vào xã hội, để lại nhiều suy tư cho tới tận bây giờ: Hiện tượng Chí Phèo ấy có phải vẫn đang tiếp tục ngay trong thời đại ngày nay?

Hải Anh

Check Also

meo vui moi ngay -

Nhà thơ Bằng Việt cho rằng: “Tiêu chuẩn  vĩnh cửu của thơ ca là cảm …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *